Alt Yüklenicilerde İnsan Kaynakları Uygulamaları

Merhaba,

İnsan kaynaklarının tarihsel gelişimi öncelikle “işçi”lik ten başlamış ardından “personel”liğe, sonra “çalışanlığa” terfi etmiştir. Günümüzde işveren markası moda olan kavramlardan birisidir. Bu süreçlerde İnsan kaynaklarının varlık nedenleri mensubu bulunduğu firma ile sınırlandırılmıştır. Çok uluslu çağdaş işletme anlayışında ise firmalar, bir veya birden fazla süreçlerini başka şirketlere yaptırıyorlar. Alt yüklenici, Tedarikçi, taşeron vb. bu kavramlar çok sık duyduğumuz kimi zaman birbirine karıştırdığımız kavramlar. Türk firmaları ise geçmiş yılların aksine artık iş yapış süreçlerinin bir kısmını konusunda uzmanlaşmış şirketlere yaptırmak suretiyle zaman ve emek tasarrufuna gitmektedir.Bir şirket neden işlerini başka firmaya yaptırır? Aslında bu sorunun birden fazla yanıtını var. Bazı firmalar ekonomik nedenlerle, bazıları işin belirtildiği sektörde faaliyet göstermediği, bazıları uzmanlaşma alanı yapılan iş olmadığı, bazıları zaman yönetimi, bazıları da “uğraşmamak” için… örnekler çoğaltılabilir. Bu tür outsource edilen işlerde; bir firma süreçlerini başka bir firmaya yaptırırken stratejik ve detay olan her şeyi sözleşmeye dahil eder.

Perakende sektöründe çalışan bir İnsan Kaynakları Uzmanı olarak verebileceğim en iyi örnek sürekli süpermarket raflarında gördüğünüz marketin kendi adı altında satılan private labellardır. Private Label, kelime anlamı olarak özel markalı üründür. Private Labellar Mantık şudur; firma olarak üretici ile anlaşırsınız.Ürünün içeriğinden tutun da ambalaj, kutu boyutu, paket renkleri hatta markasına kadar tüm özelliklerini siz berlirtirsiniz. Kısa bir deyişle ısmarlama ürün yaptırırsınız. Evet market rafından bir private label ürün aldığınızda yukarıda özet geçtiğim süreçte olmaktadır. Hatta ürünü ürettiren firmalar, üretici firmayı zaman bildirmeksizin kontrol etme, gelen her ürünü inceleme standartlarda olamayan ürün/hizmetler için tazminat alma hakkını da sözleşmelerde saklı tutar. Çünkü ürün, perakende firması adına yapılmıştır. Kaliteli olamayan ürünler firmanın müşteri memnuniyetine ve satışlarına büyük zarar verecektir. Bu açıdan da birçok kurumsal perakendeci bu konuya titizlikle yaklaşır.

Peki bu durumun İnsan Kaynaklarıyla ilgisi nedir? Aslında tedarikçi, alt yüklenici, taşeron konusu İK’nın ilgi alanıdır. Çünkü ürün/hizmeti üreten alt yüklenicinin çalışanları bulunmaktadır. Yasal olarakta etik olarakta alt yüklenicinin çalışanlarından ürün/hizmet ürettiren firma da sorumludur. Bazı alt yükleniciler kar maksimizasyonu yapmak için de ilk olarak gider kalemi(!) olarak gördüğü personel maliyetlerini kısma yoluna giderler. Çalışanlarını fazla çalıştırır, İSG önlemlerinden kısılır, sigorta yapılmaz, sağlıklı olmayan ortamlarda çalıştırılır, işe girerken borçlandırma ve borcunu ödeyinceye kadar asgari ücretin altında çalıştırma, pasaportlarına el koyma vb. uygulamalar yapar. Zaten Çin’in önlemez yükselişi de bu uygulamalardan kaynaklanmaktadır. Avrupa-Amerika eksenindeki markalaşmış firmalar yüksek personel maaşı/yan haklar/yasal sınırlamalar sebebiyle tedarik yoluna giderek Uzak Asya’daki ülkeleri tercih etmektedirler. Uzakdoğulu “İşçi”lerin büyük bir kısmı günde 15 saat çalışmakta ve otomasyon sebebiyle hep aynı işi yapmaktadır. Otomasyon, o kadar katı uygulanmaktadır ki; telefona parça takan Çinli kız hep aynı hareketi yaptığı için meslek hastalığına yakalanmıştır ve yaşamı boyunca artık sağ kolunu kullanamayacaktır. İşin bir de psikolojik yönü de bulunmaktadır. Sağlıksız ortamlarda barınan (Bazı imalathanelerde üretim çalışanları fabrikada kalıyor ortalama yaşam alanı 3m2) bu üretim çalışanlarından birisi Amerikalı bir gazeteciye verdiği ropörtajda; “ben haftalık izin kullanmak istemiyorum. Çünkü dışarı çıktığımda ne kadar berbat bir yaşamım olduğunu fark ediyorum” demiştir.

İnsan Kaynakları açısından verimlilik, stratejik İK, ücret yönetimi, performans yönetimi, kariyer yönetimi vb. tüm teknikleri başarılı uygulayan ve çalışanlarına değer veren şirketler. Söz konusu tedarikçilerin çalışanları olunca ürünlerine gösterdikleri önemi çalışanlara göstermemektedirler. Söz konusu firmalar çağdaş İK uygulamalarını hümanist bir felsefeyle çalışanlarına ve müşterilerine lanse ederken alt yüklenicilerinin çalışma koşullarını görmezden gelmektedir.
İnsan Kaynaklarının var olma nedeni şirketin hedeflerine ulaşmasına yardımcı olmak stratejiler geliştirmektir. İnsan Kaynakları bu stratejileri belirlerken insanı temel alır ve firmanın tüm uygulamalarında insan odaklı bir yönetim anlayışı geliştirir. Yukarıda bahsettiğim Private Label’ları hatırlayın. Müşteri kaybetmemek için yapılan bu kadar kontrol ve prosedür; konu çalışan maliyetine -onlara göre işçi gideri- gelince aynı özeni göstermemektedir.

Ulusal ve Küresel ekonomide, İnsan Kaynakları departmanları sadece kendi çalışanları için değil aynı zamanda alt yüklenici firmalarında çalışanları için yasaların dışında standartlar getirmelidir. Örneklerini internette kolayca bulabilirsiniz. Sözleşmelere getirilecek çalışma saatleri, çalışma ortamı, ücret vb. standartlar, işverene karşı güçsüz olan çalışanları koruyacaktır. Bu sayede de ulusal ve küresel ölçekte çalışanların yaşamında gelişim sağlanacaktır. Çünkü standarda uymayan alt yüklenici proje alamayacak ve zamanla -oportünist ve realist açıdan- ekonominin görünmez eli standartlara uymasını sağlayacaktır.
21. Yüzyılda İK’nın sorumluluğu sadece firması değil aynı zamanda toplumdur. Zaten işveren markası dediğimiz şey de bu değil mi? Hangi şirkette çalışırsa çalışsın insan insandır. İK bu değerli kaynağı geliştirmek ve verimli kullanmakla görevli departman olarak alt yüklenicilerin çalışanlarının da haklarını korumakla yükümlüdür. Firmaların uzun dönemde karı ancak bu sayede gerçekleşir. En iyi fayda da firmanın kendi markası olur.

Emre İnanç Karakaş 

İnsan Kaynakları Profesyoneli

Reklamlar

One thought on “Alt Yüklenicilerde İnsan Kaynakları Uygulamaları

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s