İK’nın Mobbing ile Sınavı

Merhaba,

17 Kasım’da 4B akademi Kurucusu Çağlar Çabuk’un düzenlediği ve Işık Üniversitesinin ev sahipliğini yaptığı Forum Mobbing’e Panelist olarak katıldım. Mobbing  hem insani hem de İnsan Kaynakları açısından önemli bir konu. İK yöneticileri, Hukukçular, Psikologlar, İSG Uzmanları mobbing konusunda değerli paylaşımlarda bulundular. Bugün bu yazımda mobbing konusuna ayırmak istiyorum.

Adsız.jpg

Mobbing ile ilgili genel bilgi vermek isterim. Mobbing kelime anlamı olarak Mobbing, bir grup insanın, bir kimseye veya başka bir gruba sosyal kabadayılık yapması. Latince kökenli sözcük; psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, rahatsız etme veya sıkıntı vermek anlamlarına gelir. En iyi ifade eden anlamıyla yıldırma veya iş yerinde psikolojik terör anlamına gelmektedir. (*) Türk Dil kurumundan kelimeyi arattığınızda ise “bezdiri” kelimesi çıkmaktadır.(**) Bezdiri ise “İş yerlerinde, okullarda vb. topluluklar içinde belirli bir kişiyi hedef alıp, çalışmalarını sistemli bir biçimde engelleyip huzursuz olmasına yol açarak yıldırma, dışlama, gözden düşürme” demektedir. Aslında mobbing kelime anlamı olarak bezdiriye yakındır fakat bezdiri kelimesini kullanırsak; konuyu algısal olarak hafifleteceğimizi düşünüyorum. Çünkü mobbing psikolojik işkencedir ve işkence İnsan haklarına aykırı bir eylemdir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 3 maddesi “Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı cezâ veyâ işlemlere tâbi tutulamaz” demektedir. Özetle; mobbing yapmak suçtur!

Mobbingin ortaya çıkması için;

1-Sistematik olması gerekmektedir,

2-Belirli bir zaman diliminde yapılmış veya yapılıyor olması gerekmektedir

3-Amacı sizi yıldırarak istifa etmenizi sağlamaktır.

Meslek yaşamım boyunca bir çok mülakat, eğitim, çıkış mülakatı, performans görüşmeleri gerçekleştirdim. Bu ikili görüşmelerde “yöneticim bana mobbing yapıyor” cümlesini de duydum. Açıkçası hukukumuzda yöneticinizin sizi aşağılaması direkt olarak mobbing kabul edilmiyor. Aşağılamak suç mudur? Elbette kimsenin kimseye hakaret etmeye hakkı yoktur. Kötü haber yöneticiniz size bir kere hakaret etti diye mobbing davası açamıyorsunuz. İyi haber hakaret davası açabilirsiniz. Söylemek istediğim; Mobbing’in ortaya çıkması için sistematik olması gerekiyor.

  • Toplantılarda söz aldığınızda size pöfleniyorsa,
  • Ofisiniz haberli veya habersiz title’nıza uygun olmayan bir yere taşınıyorsa, (Bodrum kat, köpek kulübesi yanı, soğuk veya sıcak bir ortam)
  • Size değersizmişsiniz gibi hissettiriyorsa,
  • Sürekli rotasyon yapılıyorsa,
  • Sizden bilgi saklanıyorsa,
  • Size sürekli aşağılayıcı veya hakaret edici cümlelerle salıdırıyorsa,
  • Gerçekleşmesi imkansız olan talepler iletiliyorsa,

Sistematik bir şekilde “mobbing” yapılıyordur. Böyle bir durumda yasal haklarınız;

  • İş sözleşmesinin haklı nedene dayanarak feshedebilme hakkınız bulunmakatadır. Böyle bir fesihte mobbingi ispat edebilirseniz tazminat (kıdem) ve işsizlik ödeneği alabilirsiniz,
  • Belli şartlarda ayrımcılık tazminatı isteyebilme hakkı vardır,
  • Borçlar Kanunu ve Türk Medeni Kanunu’na göre tazminat isteme hakkı bulunmaktadır,
  • Mobing’e uğrayan işçi, mobbing yapan yöneticiyi dava edebilir ve manevi tazminat talebinde bulunabilir,
  • Koşulları söz konusu ise işçi, kötü niyet tazminatı hükümlerine de başvurabilir. (***)

Söylemesi veya yazması kolay fakat bunları gerçeğe dönüştürmek dökmek zordur. Çünkü iş mahkemelerinde genellikle işverenin ispat yükümlülüğü bulunmaktadır. Mobbing konusunda ise çalışanın ispat yükümlülüğü vardır. Çünkü bir kişinin mobbingi ispatlaması zor ama mümkün, yapmadığını ispatlaması imkansızdır.

Konunun bu yönü hem  Hukukçularımızı ilgilendirdiği hem  de fazla uzatmamak için kısa bir özet geçmek isterim; Mobbing psikolojik işkence demektir. Mobbing’in ortaya çıkması için sistematik ve bilinçli bir şekilde yapılıyor olması gerekir.  Konuyla ilgili mobbinge uğradığınızı düşünüyorsanız kurumunuzun İnsan Kaynakları Departmanına başvuruda bulunmanızı tavsiye ederim.

Forum Mobbing’e dönecek olursak; bu katıldığım 2. Forum mobbingti. İlkine 2014 yılında katılmıştım. 2014’te ’16’gibi keyifli geçmişti.  Bu yıl düzenlene Forumla ilgili kendime notlar aldım. Bu notları sizinle paylaşmak isterim;

014b.jpg

Forum Mobbing 2014

014

Forum Mobbing 2016

048

Forum Mobbing 2016

  • Erkekler kadınlara göre daha çok mobbing yapıyor,
  • Mobbing sadece üstten asta olmuyor. Astlardan üstlere de mobbing yapılabiliyor,
  • Araştırmalar, 4 çocuktan biri Mobbinge maruz kaldığını gösteriyor,
  • Buna Akran zorbalığı deniliyor. Akran zorbalığında fiziksel şiddet veya sözlü şiddet uygulanıyor,
  • Aile şirketlerinde Mobbing yapıldığında mağdur, şiddettin dozajını daha fazla hissediyor,
  • Çünkü aile şirketlerinde çalışanlarası iletişimde yarı-resmi model olduğundan dolayı; bu tür şirketlerdeki mobbing daha yıkıcı oluyor. (Şiddetin en yıkıcı olanı içten gelendir)
  • Genel kabul gören görüş bir konuya mobbing denilebilmesi için 6 ay boyunca uygulanması gerekiyor Fakat duruma göre 2,5-3 ayda yeterli bir süre olabiliyor,
  • Mobbingle mücadele için barış kültürünün olması gerekir,
  • Her Konu Mobbing olmuyor ancak sürekli olmayan baskılarda Mobbing davası yerine tazminat davası açılabilir
  • Sürekli bir şekilde işin yapılması için gönderilen e-postalar Mobbing oluşturmuyor,
  • Mobbing davasından sonra maddi ve manevi tazminat talepleri olabilir.
  • Maddi tazminatlarda önemli olan tazminatı ispat yükümlülüğüdür, Özetle psikolog, sağlık, ilaç, taşınma vb. faturalarınızı atmayın 🙂
  • Mobbing bir seferde oluşmuyor ancak bir seferde ayrımcılık oluşabiliyor. Bundan kaynaklı İnsan Kaynakları daha dikkatli olmalıdır.

Ayrıca 4B Akademi Mobbing ile ilgili bir araştırma gerçekleştirmiş. Bu araştırmanın sonuçlarına http://forumobing.net/rapor.htm linkinden ulaşabilirsiniz.

Mobbing zor ve keyifsiz bir konu ancak İnsan Kaynakları açısından işe alım, ücret, performans, eğitim gibi önemli bir konudur. Çünkü çalışanlara mobbing uygulanıyorsa; (hukuki, cezai konularını bir kenara koyacak olursak) çalışanlar mutsuz olacaklardır. Mutsuz çalışanlar verimli ürün/hizmet üretemezler. Böyle bir durumda insan kaynağınız enerjisini ofis entrikalarıyla geçirecektir. İşten ayrılmalar gerçekleşecek böylece personel devir oranınız (turnover)yükselecektir. Yetkin personeli yerine koyabilmek için işe alım ve eğitim harcamalarınız daha da çoğalacaktır. Kötü haber tez duyulur ilkesinde kurumunuzda olanlar zamanla potansiyel adaylarınızın kulağınıza gidecektir ve bu sayede yetenekli adayları kurumunuza çekemeyeceksiniz. Tüm bunlar verimliliği olumsuz etkileyecektir.

Konunun insan kaynaklarını ilgilendiren en önemli noktaları aslında bunlardır. Bu durumların olmasını önlemek için neler yapılabilir?

  1. Mobbing ile ilgili şirketinizde farkındalık eğitimleri düzenlenebilir,
  2. Etik kodlar yazılı bir şekilde oluşturulmalıdır,
  3. Bu tür projeler yukarıda aşağıya doğru olmalıdır. Bu yüzden üst yönetimin bu konuda İK’nın arkasında durması gerekmektedir,
  4. Kol kırılır yen içinde kalır sözünü duymuşsunuzdur. Bu konuda Departman yöneticileri kendi işlerine karışılmasını istemezler. Evet bir noktaya kadar haklıdırlar fakat unutulmamalı ki; iç müşterilerde İK tüm kurumu temsil eder. Bu
  5.  faktörden dolayı yöneticiler bu tür konularda İK ile çalışanlar arasına girmemelidir.
  6. Çalışanların konuyla ilgili şikayetlerini iletebilecekleri bir sistem olmalıdır, (Etik hat, öneri mail vb.)
  7. İK’, mulaka sahaya inmelidir. Çünkü çalışma şartlarından kaynaklı sorunları tespit edebilmesi ve çözümlemesi daha kolay olur,
  8. İşe alım süreçlerinde (ilan, mülakat, oryantasyon) eğitim süreçlerine kadar Mobbing ve ayrımcılık konusu düşünğlerek gözden geçirilmelidir. (İlanlarda ayrımcı ifadelerin bulunmaması, mülaktta özel veya ayrımcılık yaratacak sorular sorulmaması vb.)

Kurumlar iş süreçlerini insan onuruna yakışacak bir şekilde düzenlemelidir. Rekabet dolu piyasada stres ve gerginlik hemen her kurumda olmaktadır. Değişimler, rekabetler, krizlerle dolu iş dünyasında ayakta kalan kurumları incelerseniz her zaman çalışanlarına değer veren kurumlar olduğunu görebilirsiniz. Çünkü; kurumların yapabilirlik sınırı, çalışanlarının yapabilirlik sınırının toplamı kadardır. Korku veya zorbalık üzerine kurulu yönetim şekilleri kalıcı değildir. Tarih bilimi bunu bize göstermektedir. Verimliliğin, cironun, karın artması için çalışanların içsel motivasyonlarını kaybetmemesi gerekir.

Emre İnanç Karakaş 
İnsan Kaynakları Profesyoneli  

Kaynaklar

https://tr.wikipedia.org/wiki/Mobbing 

**http://www.tdk.gov.tr/index.phpoption=com_gts&arama=gts&kelime=bezdiri&guid=TDK.GTS.5828cf66593a58.45227541

*** http://iskanunu.com/haberler/1194-mobbing-karsisinda-calisanlarin-haklari-nedir/

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s